بابا طاهر عريان ، سيد على همدانى ، خواجه عبد الله انصارى

آئين رهروان 210

مقامات عارفان ( آئينه بينايان ، اسرار النقطه ، آئين رهروان ) ( فارسى )

ابواب 1 - حزن 2 - خوف 3 - اشفاق 4 - خشوع 5 - اخبات 6 - رهد 7 - ورع 8 - تبتل 9 - رجاء 10 - رغبت و اصل و اساس مقامات آن سه قسم است مهم‌ترين آنها در درجه اول زهد است . زهد در مرتبه اول اعراض نمودن از چيزهائى است كه خارج از ذات او باشد از قبيل اغراض ظاهرى و اعراض ظاهره ، و بيرون آمدن از اغراض باطنى در مرتبه دوم ، و از هر چيزى كه غيريت و مغايرت با ذات حق دارند در مرتبه سوم ، و آن متضمن منازل ( رجاء و رغبت و تبتل ) است . دوم ورع است و آن عبارتست از خوددارى و احتراز از هر چيزى كه در آن شائبه انحراف شرعى يا شبهه مضره معنويه باشد و آن متضمن ( قناعت ) است و ورع ، مظهر ( تقوى ) است . سوم ( حزن ) و آن اظهار تحسر و شوريدگى از كمالاتى است كه در گذشته از او فوت شده و يا اسباب آن و ( خوف و حذر و اشفاق و خشوع و اخبات ) در تحت آن داخلند . خوشا وقت شوريدگان غمش * اگر زخم بينند و گر مرهمش دمادم شراب الم دركشند * وگر تلخ بينند دم دركشند سحرها بگريند چندانكه آب * فروشويد از ديده‌شان كحل خواب خوف و حزن باهم در مفهوم تاثر باطنى مشتركند و فرقشان اينست كه حزن عبارت از تاثر براى چيزى است كه در گذشته از دست رفته و ( خوف ) تاثر از چيزيست كه در آتيه خواهد شد . و آن سه درجه دارد . 1 - خوف از عذاب حق تعالى است و آن در مرتبه نفس است كه در نتيجه تصديق نواهى الهى و تذكر خطاها و ملاحظه عواقب امور حاصل شود . 2 - ترس از مكر الهى است و اين مقام در قلب حاصل مىشود و مخصوص صاحبان مراقبه است كه از مكر بسبب اعراض و سلب لذت حضور ، بيم دارند كه مبادا لذت حضور موجب استدراج آنان باشد . 3 - تأثر از هيبت و اجلال حق و بالاترين مرتبه خوف است و در مرتبه سرّ براى اهل كشف در اوقات مناجات و قرب حق و خوف حاصل مىگردد ، و نور عظمت حق تعالى طورى او را فرامىگيرد ، كه از نهايت اجلال عارف را از مكاشفه مانع آيد و او را وادار بحفظ ادب سازد . ( اشفاق ) عبارت از دايم بودن ترسى است كه از راه دل‌سوزى باشد .